جایگاه حسابرسی داخلی در نظام بانکی

مقدمه ایی بر جایگاه حسابرسی داخلی در نظام بانکی:

در جوامع کنونی واحد حسابرسی داخلی، جزء لاینفک سازمان ها محسوب می شود. این واحد به طور کلی وظیفه نظارت و کنترل نسبت به کل سیستم را دارد. با توجه به گسترش نظام بانکی در چند دهه اخیر، مدیریت این بنگاه های اقتصادی بدون وجود واحد حسابرسی در داخل مجموعه امکان پذیر نمی باشد. در این مقاله به نقش و جایگاه حسابرسان داخلی در نظام بانکی می پردازیم.

حسابرسی در نظام بانکی

بخش اول:

به طور حتم حسابرسی یکی از مهم ترین ارکان هر سازمان و شرکتی به شمار می رود. این موضوع آنقدر مهم است که سازمانهای مختلفی در جهان برای بهبود روند این کار تلاش می کنند. حتی در کشور ما ایران هم سازمان حسابرسی ملی عهده دار و پرچم دار این حوزه است.
هرچه سازمان یا شرکت گسترده تر باشند، سازمان بخش حسابرسی پیچیده تری را احتیاج دارد. برای مثال : بانک ها ، کاخانه ها یا ادارات دولتی از جمله سازمان هایی هستنده که صورت الزامی مجاب به داشتن حسابداران و حسابرسان حرفه ای هستند.
حسابرس ها در هر شرکت یا سازمانی که حضور داشته باشند حکم نظارتی داشته و تا حد زیادی به عنوان مشاور استراتژیک شرکت یا نهاد مورد نظر هم به شمار می روند. این موضوع تا جایی پیشرفت کرده که امروزه نسلی از حسابرسان پدید آمده اند که می توانند در تصمیم گیری های هئیت رئیسه سازمان ها تاثیراتی مستقیم بگذارند.

پیشینه بانکداری:

بانکداری در ابتدا در دوره های عاشوریان و همچنین هخامنشیان شکل گرفت. همچنین اسنادی وجود دارد که نشان می دهد استفاده از چک نیز رواج داشته است. واژه های چک و بانک نیز از همان زمان مورد استفاده قرار گرفته شده و به دیگر نقاط دنیا راه یافته است. هرچند که امروزه می دانیم تعاریفی که از بانک در کشورهای گوناگون وجود دارد، باهم متفاوت است.
بانک در تعریف کلی یک بنگاه اقتصادی است و نقش اساسی در تبادلات مالی و اعتباری یک کشور دارد. همچنین تنظیم سیاست های مالی و کنترل آن بر عهده بانک ها می باشد. تمامی بانک ها نیازمند تعامل و ارتباط پیوسته با یکدیگر در شبکه بانکی می باشند.
بانک ها را می توان به دو دسته اصلی تقسیم کرد. دسته اول بانک های تجاری هستند که مدیریت مالی اشخاص و کسب و کارهای کوچک را بر عهده دارند. دسته دیگر بانک های سرمایه گذاری می باشند که سازماندهی خدمات مالی و اعتباری سازمان ها و شرکت های بزرگ از جمله وظایف آن ها می باشند.

نقش حسابرسی داخلی در سیستم های بانکی:

حسابرسان داخلی در نگاه کلی نقش اساسی در نظارت و ارزیابی فعالیت های درون سیستمی یک سازمان دارند. در واقع واحد حسابرسی در یک مجموعه، ارزیابی مستقلی می باشد که به واحد مدیریت ارائه می شود. بخش مدیریت یک سیستم نیاز اساسی به واحد حسابرسی برای افزایش بازدهی، جلوگیری از اتلاف هزینه و راهبری شرکت دارد.
از جمله وظایف دیگر حسابرسان داخلی در نظام بانکی تنظیم فیلترهای منطبق بر مقررات و ضوابط حاکم بر امر حسابرسی می باشد. با توجه به گسترده بودن تعاملات مالی و اعتباری یک بانک، این کنترل ها باید قدرتمند باشند، چرا که در نهایت آن ها مبنای برنامه ریزی سازمانی را تشکیل می دهند.

حسابرسان داخلی:

نقش حسابرسان داخلی در راهبرد اقتصادی بانک ها:

حسابرسی به شیوه سنتی بر کنترل تاکید دارد. به معنای ساده وظایف آن در تحلیل و گزارش دهی خلاصه می شود. با توجه به گسترش سیستم های بانکی، این شیوه حسابرسی دیگر نمی تواند پاسخگوی مدیران بانک ها باشد. امروزه وظایف حسابرسان داخلی از برنامه ریزی منظم، شناخت کافی از بخش های مختلف نظام بانکی، مدیریت ریسک و گزارش دهی مداوم و صادقانه تشکیل می شود. همچنین با توسعه مفهوم فرآیند حسابرسی، این واحد نقش اصلی در تعیین راهبرد اقتصادی در نظام بانکی دارد و بسیار حائز اهمیت است.

راهبرد اقتصادی به بیان ساده یک برنامه و یا استراتژی است که در حوزه مالی و اعتباری یک کشور برای خلق ارزش تلاش می کند. وظیفه تعیین آن در یک سیستم بانکی بر عهده مدیریت، کمیته حسابرسی و حسابرسان داخلی می باشد. کمیته حسابرسی وظیفه نظارت و کنترل بخش حسابرسان داخلی را بر عهده دارد. تمامی این واحد ها درون یک سیستم هدفی مشترک دارند که آن حفظ و مدیریت منافع اقتصادی می باشد.

نقش حسابرسان داخلی در کاهش هزینه های حسابرسی مستقل:

نقش مهم دیگری که واحد حسابرسان داخلی در یک بانک دارند، کاهش هزینه های حسابرسی مستقل می باشد. حسابرسان مستقل وظیفه ارزیابی و اعتبار سنجی اطلاعات منتشر شده توسط هیئت مدیره را دارد. پس از انتشار بیانیه شماره ۶۵ استاندارد حسابرسی که بر محدود نمودن رابطه میان واحد حسابرسان داخلی و مستقل تاکید داشت، پژوهش های زیادی در این زمینه صورت گرفت.
نتیجه این پژوهش ها نشان داد که اغلب مدیران بانک برای کیفیت بالای کار حسابرسی هزینه زیادی می کنند. چرا که آن ها حسابرسان داخلی را جدا از سازمان احساس می کردند. در صورتی که اگر نتایج کار واحد حسابرسی توسط حسابرسان مستقل توسعه یابد، در ادامه با افزایش مهارتشان، هزینه های حسابرسی مستقل کاهش پیدا می کند.

واحد حسابرسی
دامنه فعالیت حسابرسی داخلی در سیستم های بانکی:

دامنه حسابرسی تعیین کننده دسترسی حسابداران داخلی به بخش های مختلف یک سازمان است. برخی از این دسترسی ها به صورت سطحی و برخی دیگر به صورت جزئی می باشد. طبق اصول پایه کمیته نظارت بر نظام بانکی بازل (Basel Committee on Banking Supervision) تمام فعالیت های نظام بانکی باید تحت نظر حسابرسان داخلی قرار بگیرد.

هرچند که امروزه حسابرسی در موسسات اعتباری بیشتر به کنترل های مالی می پردازد اما طبق اصل شماره ۱ و ۳ دامنه فعالیت حسابرسان داخلی شامل کنترل تمام بخش های مالی و غیرمالی می شود. علاوه بر آن این واحد در بانک های سرمایه گذاری می تواند به مراجع قانونی و ذینفع اطمینان بدهد. به همین دلایل حسابرسان داخلی وابسته به زمان برنامه های سازمان نیستند و باید به صورت دائمی با دسترسی گسترده فعالیت کنند.

جایگاه حسابرسی
جایگاه حسابرسان داخلی در نظام بانکی:

همانطور که گفته شد حسابرسان داخلی برای انجام وظایف خود به طور مطلوب باید دسترسی گسترده به تمام واحد های نظام بانکی را داشته باشند. این امر نیازمند آن است که جایگاه واحد حسابرسی زیر مجموعه واحد مدیریت سازمان محسوب شود. این جایگاه تعامل بین واحد حسابرسی و هیئت مدیره را نیز سرعت می بخشد و بر عدم مستقل بودن این واحد از سازمان تاکید دارد.

این جایگاه به مرور زمان سبب می شود تا حساب خواهی از سمت مدیران به صورت مداوم صورت بگیرد. حسابرسان داخلی در این جایگاه علاوه بر آن که به صورت مستقیم به واحد مدیریت گزارش می دهند، همچنین می توانند به صورت غیر مستقیم به شتاب دهندگان و سرمایه گذاران در حفظ منابع اقتصادی خدمت رسانی کنند.