هر آنچه باید در مورد حسابرسی دولتی بدایند.
مقدمه ای بر حاسبرسی دولتی:
امروزه در بسیاری از کشور ها حسابرسی دولتی (Governmental Accountability) جایگاه بسیار ویژه ای دارد. این اتفاق به علت اهمیت و توجه بالای مردم در مورد اموال، ثروت ها و حقوق دولتی خود است. البته باید اشاره کرد که این مدل حسابرسی فقط مربوط به بحث های مالی نیست. به طور کلی به علت افزایش سو استفاده ها، تقلب ها و کلاهبرداری ها، بحث بازرسی در بسیاری از بخش ها مورد توجه قرار گرفته است.
در این مقاله می خواهیم حسابرسی از نوع دولتی را مورد برسی قرار دهیم و آن را تشریح کنیم. اما بهتر است قبل از پرداختن به این موضوع مواردی مانند مفهوم ممیزی و تفاوت آن با حسابداری را بدانیم.
حسابرسی (AUDITING) چیست؟
حسابرسی (AUDITING) فرآیندی است که طی آن اسناد، مدارک و گزارشات تهیه شده توسط یک شرکت و یا نهاد های دولتی و خصوصی را جم آوری کرده و سپس به تحلیل و برسی آن می پردازند. با انجام این فرآیند اشتباهات عمدی و سهوی موجود در گزارشات مشخص می شوند. این کار برای جلوگیری از کلاهبرداری و تقلب، مورد استفاده قرار می گیرد. همین مسئله باعث ایجاد اعتماد مردم، سرمایه گذاران و نهاد های دولتی می شود. حسابرسی را با نام های ممیزی، بازرسی و رسیدگی نیز می شناسند.
تفاوت حسابرسی و حسابداری:
در بازرسی، حسابرسان اسناد و مدارک تهیه شده توسط حسابداران را مورد برسی قرار می دهند. از این رو می توان گفت که حسابرس فردی است که بر روی کار حسابداران نظارت می کند. به همین علت نیز نباید یکی از افراد حسابدار را به عنوان بازرس انتخاب کرد.
حسابرس:
حسابرس باید در زمینه حسابداری، اصول، استاندارد ها و سیستم های مالی آن تحصیلات و شناخت داشته باشد. همچنین داشتن تحصیلات و تجربه در زمینه حسابرسی نیز از شرایط ورود به این شغل است. در بسیاری از کشور ها نهاد ها و سازمان های خاص و مشخصی یک گواهینامه صلاحیت به حسابرس می دهند. به دلیل حساس و قابل توجه بودن بازرسی به خصوص حسابرسی دولتی (Governmental Accountability) ، نه تنها حسابرس گواهینامه خود را از دست می دهد، بلکه با جرایم سنگینی نیز رو به رو می شود.
انواع حسابرسی:
بر اساس اهداف و بخش های مورد تمرکز در شرکت ها، ممیزی به انواع مختلفی تقسیم می شود. بعضی از این موارد عبارتند از:
- بازرسی داخلی
- جسابرسی رعایتی
- ممیزی عملیاتی
- بازرسی قانونی
- رسیدگی صورت های مالی
حسابرسی به دو دسته بازرگانی و دولتی نیز تقسیم می شود. ممیزی از نوع دولتی خود دسته بندی های خود را دارد. در ادامه به این نوع از بازرسی می پردازیم.
حسابرسی دولتی (Governmental Accountability) چیست؟
این نوع حسابرسی، نظام یا سیستمی است که بر روی معاملات و فعالیت های شرکت ها، نهاد ها و حتی وزارت خانه های دولتی نظارت دارد. البته حتی شرکت های و بخش های خصوصی که از بودجه دولتی نیز استفاده می کنند، تحت این نوع از بازرسی قرار می گیرند. به طور کلی در ممیزی دولتی برسی می شود که آیا شرکت یا نهاد بر اساس برنامه بودجه مالی کشور کار کرده و به اهداف از پیش تعیین شده دست یافته است یا خیر.
بازرسی دولتی به منظور اظهار نظر در مورد مواردی مانند:
- گزارشات و صورت های مالی فعالیت های اقتصادی شرکت ها و نهاد ها بر اساس اصول حسابداری دولتی تدوین و تهیه شده است یا خیر.
- ایا کنترل های داخلی و روش های نظارتی بر روی قوانین و مقررات که مورد استفاده قرار گرفته اند، بازدهی لازم و عملکردی مناسب دارند.
- نهاد ها و دستگاه های دولتی از نظر پیشرفت کار، استفاده درست از منابع انسانی، مالی و فیزیک، تحقق اهداف و طرح های از پیش تعیین شده و حفاظت و ارائه به موقع مدارک مالی، اطلاعاتی، گزارش ها و دارایی های تکمیل شده از شرایط مناسبی برخوردار هستند یا خیر.
شکل می گیرد. حسابرسی دولتی (Governmental Accountability) به علت توجه مردم خبرگذاری ها و دنیا به مسائل فساد و کلاهبرداری های دولتی، بسیار مورد توجه قرار دارد. از این رو بازرسی دولتی بسیار حساس و پیچیده تر از بقیه حسابرسی ها است.
اهداف حسابرسی دولتی:
به طور کلی ممیزی دولتی نیز به منظور جلوگیری از هر نوع سواستفاده، کلاهبرداری و تقلب انجام می گیرد. بازرسی دولتی برای ایجاد حس اطمینان از فعالیت های نهاد ها انجام می شود. این برسی ها معمولا به شکل و هدف زیر صورت می گیرند.
- برسی رعایت قوانین و مقررات دولتی در زمینه مالی و حاسبرسی
- برسی و تحقیق در مورد میزان دستیابی به اهداف تعیین شده
- ارائه منصفانه و قابل قبول صورت های مالی
- بازرسی در مورد میزان استفاده از منابع و بهینه بودن آن
انواع ممیزی دولتی:
به دلیل اهمیت رسیدگی دولتی، بر اساس اهداف و بخش های مورد برسی، این نوع بازرسی را به دو دسته زیر تقسیم کرده اند. در ادامه این دو دسته را نیز تشریح می کنیم.
حسابرسی مالی:
شامل حسابرسی صورت های مالی و دیگر گزارشات مالی می شود. این مقوله خود بسیار گسترده و پیچیده است. اما به طور کلی بازرسی مالی به منظور برسی وضعیت مالی شرکت، تمامی مبادلات و توافق های صورت گرفته و عدم وجود هر گونه اشتباه در صورت های مالی، انجام می شود. از دست آورد های آن نیز می توان به دستیابی به اعتماد نهاد های بالادستی و مردم، برای دریافت سرمایه جدید به صورت وام یا سرمایه گذاری، اشاره کرد.
حسابرسی عملیاتی:
بازرسی عملیاتی به میزان کارایی سیستم و صرفه جویی در هزینه ها، ارتباط دارد. این نوع ممیزی در واقع از نوع خدمات مشاوره ای برای مدیریت به حساب می آید. حسابرسی عملیاتی می تواند بخش هایی از بازرسی مالی را نیز در بر بگیرد. در این بخش از حسابرسی دولتی، بازرسان به شکل سیتماتیک فعالیت های یک سازمان یا نهاد دولتی و یا بخشی از آن را مورد برسی قرار می دهند. اهداف این فرآیند به شکل زیر است.
- عملکرد بخش یا واحد مورد بازرسی، ارزیابی می شود.
- ایرادات و نواقص سیستم کشف و مشخص می گردند.
- با ارائه اصلاحات و پیشنهاد ها سیستم کاری شرکت پیشرفت می کند.
- ارزیابی منصفانه و بی طرفانه عملکرد سیستم ارائه می شود.
- برسی میزان رعایت اهداف، سیاست ها و برنامه های تعیین شده برای شرکت.
- اعلام میزان قابل اطمینان بودن گزارشات ارائه شده توسط سیستم شرکت.
حسابرسی عملیاتی نیز مبحثی بسیار گسترده و پیچیده است که تشریح دقیق آن در این مقاله امکان پذیر نیست.
تفاوت های بازرسی مالی و عملیاتی:
- در حسابرسی مالی هدف برسی صورت های مالی و ارزش دادن به آن ها می باشد. اما در رسیدگی عملیاتی، حسابرسان، به دنبال کشف فرصت هایی برای بهبود عملکرد شرکت و ارائه روش ها و پیشنهادات کارآمدتر هستند.
- در ممیزی مالی از ارائه پیشهادات در گزارش نهایی به صورت محدودی استفاده می شود. اما در حسابرسی عملیاتی در انتهای کار و پس از دریافت گزارشات نهایی، به طور معمول مدیران از حسابرس درخواست ارائه پیشنهادات را می کنند.
- ممیزی عملیاتی ممکن است به ارائه نقاط قوت و ضعف سیستم نیز خطم شود.
شرکت ها و سازمان های دولتی:
از آنجایی که حسابرسی دولتی مخصوص به نهاد ها، شرکت ها و سازمان های دولتی می شود، باید بتوان آن ها را تشخیص داد. به طور کلی موسسات دولتی باید به شکل زیر باشند.
- از تشکیلات و سازمان مشخصی بهره ببرند.
- به صورت قانونی ایجاد شده باشند.
- زیر نظر یکی از قوا فعالت داشته باشند.
- از عنوان وزارت خانه بهره نبرند.
شرکت های دولتی، واحد های سازمانی هستند که به صورت قانونی ایجاد شده و پنجاه درصد از سهم و سرمایه آن ها برای دولت است.
چه کسانی از حسابرسی دولتی استفاده می کنند؟
به طور کلی استفاده کنندگان از بازرسی دولتی به دو دسته داخلی و خارجی تقسیم می شوند. در ادامه اشخاص مربوط به هر دو دسته را معرفی می کنیم.
استفاده کنندگان داخل سازمانی:
- مسئولین برنامه ریزی: با در اختیار داشتن اطلاعات دقیق و صحیح، به برنامه ریزی بودجه مورد نیاز سازمان می پردازند. این افراد یکی از مهم ترین بخش های استفاده کننده از ممیزی دولتی هستند.
- رئیس یا مدیر موسسه: این افراد اطلاعات مالی شرکت را به صورت خلاصه دریافت می کنند. با برسی این اطلاعات یک دید کلی به وضعیت شرکت تحت مدیریت خود دارند.
- مدیران سطوح میانی: این مدیران با استفاده از اطلاعات حسابداری و مالی، برنامه ریزی واحد تحت مدیریت خود را انجام می دهند.
- بازرسان و حسابرسان داخلی: همان طور که گفته شد این افراد برای بازرسی و برسی حساب های مالی و فعالیت های انجام شده شرکت به این اطلاعات نیاز دارند.
استفاده کنندگان خارج سازمانی:
- هیئت دولت: به منظور نظارت بر سازمان ها، هیئت دولت از گزارشات حسابرسی دولتی استفاده می کند.
- مجلس و نمایندگان: نمایندگان مجلس تمامی کشور ها به منظور نظارت بر اجرای برنامه بودجه و کنترل برنامه های مصوبه خود از این اطلاعات استفاده می کنند.
- حسابرسان مستقل: دیوان محاسبات کشور برای ارائه گزارش تفریق بودجه از حسابرسان خارجی استفاده می کند.
- مردم: مردم با کمک گزارش تفریق بودجه کشور می توانند به اطلاعات بازرسیه دولتی دسترسی داشته باشند.
تفاوت ممیزی دولتی و بازرگانی:
- به دلیل تفاوت در اهداف این دو نهاد، گزارشات بازرسی های این دو نوع سازمان بسیار متفاوت هستند. برای مثال: در بازرسی بازرگانی سود و زیان یکی از بخش های اساسی صورت مالی به حساب می آید. این در حالی است که در ممیزی دولتی صورت مالی به شکل دریافت و پرداخت یا درآمد و هزینه است.
- به علت استفاده از گزارش رسیدگی دولتی در تنظیم برنامه بودجه، صورت مالی باید به شکل درآمد و هزینه باشد. در حالی که در بازرسی بازرگانی توجه بر روی سود و زیان و نظارت بر صورت های مالی است.
- در ممیزی دولتی هر منبع مالی به عنوان یک حساب مستقل دیده می شود و حتی آن را یک موسسه جدا نیز در نظر می گیرند. به علت این دید و اهمیت نگهداری صورت های مالی این حساب های مستقل، روند بازرسی دولتی بسیار متفاوت تر از رسیدگی بازرگانی است.
- در ممیزی دولتی به محض خرید یک دارایی ثابت، دارایی خریده شده به حساب شرکت منظور می شود. این در حالی است که در بازرسی بازرگانی در موقع خرید، دارایی به صورت بهای تمام شده به حساب شرکت منظور شده و سپس به تدریج و بر اساس عمر مفید به حساب شرکت ورود می کنند.
- در گزارشات حسابرسی دولتی از مبنای نقدی و یا نیمه تعهدی استفاده می شود. در حالی که حسابرسان در ممیزی بازرگانی فقط درآمد های یک دوره را بر مبنای تعهدی کامل در گزارشات ثبت می کنند.
کاربرد ها و فواید بازرسی دولتی:
- اطلاعات لازم و کافی را در مورد ورودی، خروجی و مانده منابع مالی پیش بینی و تعیین می کند. این گزارشات قابل اطمینان نیز هستند.
- با ارائه اطلاعات مالی معتبر، پیشبینی وضعیت مالی بخش های مختلف ، امکان پذیر است. این گزارش به تصمیم گیرندگان شرکت یا دولت داده می شود.
- با کمک گزارشات بازرسی دولتی، می توان برنامه بودجه بخش های مختلف دولتی و اهداف آن ها را برای یک سال، مشخص و برنامه ریزی کرد.
- یا کمک ممیزی دولتی، می توان توانایی مدیران انتخابی بخش ها را نیز ارزیابی کرد. در صورت مشکل، می توان مدیران بخش های ضعیف را تغییر داد.
- رسیدگی دولتی یک روش مناسب برای ایجاد ارتباط میان بخش های اجرایی دولت به حساب می آید. با کمک سیستم حسابداری دولتی، اطلاعات لازم قسمت های مختلف دولت، در اختیاز بخش اجرایی قرار می گیرد.
جمع بندی:
همان طور که در این مقاله گفته شد حسابرسی دولتی مبحثی بسیار مهم است. به شکلی که می تواند باعث ایجاد اعتماد یک ملت به دولت کشور خود شود. همین مسئله نیز اهمیت و دقت این فرآیند را بالا برده است. ممیزی دولتی به علت فواید زیاد، بر اساس قانون و نیاز مجلس و دولت صورت می گیرد. آشنایی با این حسابرسی برای مردم نیاز می شود. چرا که این مقوله بخشی از حق و حقوق آن ها حساب می شود.
پاسخ دهید
میخواهید به بحث بپیوندید؟مشارکت رایگان.