پاسخگویی حسابرسان به ریسک حسابرسی
پاسخگویی حسابرسان به ریسک حسابرسی در حوزۀ (حسابرسی) موضوعی مهم و حیاتی به شمار میرود. به همین جهت این موضوع را برای این شماره از مقاله آماده کرده ایم.
ما در این مقاله سعی داریم به بررسی ریسک حسابرسی و گزارش و پاسخگویی حسابرسان در این حوزه بپردازیم :
همانطور که میدانید ریسک حسابرسی یکی از مباحث مهم در حوزه حسابرسی و حسابداری بوده و بررسی درست و اصولی آن میتواند از بسیاری مشکلات در آینده و چالشهای احتمالی جلوگیری کند.
انتخاب یک حسابرس مناسب برای بررسی ریسک حسابرسی میتواند شرکت را از برخی درههای اقتصادی دور نگه دارد و درضمن مشکلات پیش رو و احتمالی را در آینده به کمترین سطح خود برساند.
شرکتهای حسابرسی به ارزیابی درست ریسک حسابرسی حساستر شدهاند:
در بررسیهای انجامشده از سال ۲۰۱۰ نسبتبه ده سال قبل تر از آن نشان داده شده که میزان زمانیکه برای ریسک حسابرسی در نظر گرفتهشده کمی بیشتر از ده سال گذشته آن بودهاست. این نشان میدهد که هرچه میگذرد اهمیت ریسک حسابرسی و بررسی درست آن در شرکتهای خرد و کلان اهمیت بیشتری پیدا کرده و همینطور صاحبان مشاغل بزرگ به بررسی درست این حوزه تمایل بیشتری دارند.
همچنین گزارشات و مشاهدات بیشتری نشان میدهد که در سالهای اخیر، افراد جوان و تازهوارد در این حوزه (حسابرسی داخلی) ساعات بسیار بیشتری را به بررسی ریسکهای حسابرسی پرداخته و آنها را آنالیز میکنند) دلیل اصلی این میزان از اهمیت این بخش از حوزه حسابرسی، اثرگذاری مالی آن بر سود و ضرر کلی شرکت در آینده است.
باید توجه داشته باشید که حسابرسان باید توجه خود را معطوف به هر اتفاق و پیشامدی کنند که ممکن است بر روی سود و ضرر شرکت تاثیر مستقیمی بگذارد.
روندهای جدید حسابرسی در سازمانهای مختلف در سالهای اخیر:
در سالهای اخیر سازمانها و شرکتهای مختلفی سعی کردند تا روند حسابرسی خود را بروزرسانی کرده و از علمهای نوین واردشده به این عرصه در حوزه کاری خود بهترین استفاده را انجام دهند. باید توجه داشت که یکی از ارکان اصلی شیوههای مدرن حسابرسی اهمیت دادن بیشتر به بخش ریسک حسابرسی است.
پس همانطور که تا اینجای مطلب گفتهایم ریسک حسابرسی یکی از مهمترین موضوعاتی است که امروزه مورد توجه متخصصان این حوزه بوده و در روند صعودی یا نزولی هر سازمان و شرکتی نقش اساسی دارد.
- نکته: در حسابرسی، افزایش هزینه حسابرسی برای مشتریان با ریسک تجاری بالا مشاهده میشود و این در حالی است که هزینه حسابرسی همچنان ثابت است .
جلوگیری از فسادهای مالی بزرگ:
در طی پانزده سال گذشته تلاشها برای مهار موجهای رسوایی مالی در شرکتهای بزرگ بهصورت گستردهای شروع شدهاست و این روند در نهایت منجر به تغییرات اساسی در چشمانداز نظارتی و نحوه عملکرد حسابرسهای مالی شده و آنها را به ورطه جدیدی از تلاش و فعالیت کشاندهاست.
در سیستم جدید قانونگذاران و تنظیمکنندگان اصول اساسی حسابداری و حسابرسی سعی کردند در تمامی بخشهای حوزه مالی تغییرات چشمگیری را ایجاد کنند تا بتوانند هرچه بیشتر از نفوذ افراد فاسد به شبکه مالی یا خطاهای سهوی یا عمدی جلوگیری کنند.
دقت داشته باشید تمام این تلاشها نه تنها در حوزه حسابرسی بلکه در حوزههای حقوقی، بینالمللی مالی و مقررات حسابرسی هم انجام شدهاست.
در این بخش به تعدادی از امتیازات رویکردهای نوین میپردازیم:
- یکی از این بزرگترین تغییرات را میتوان بررسی بیشتر و نگاهی اصولیتر به بخش ریسک حسابرسی در نظر گرفت.
- با این روند استانداردهای حسابرسی دقیقتر شده و تجویز کننده تاکید بیشتری بر ارزیابی ریسک مشتریان ازنظر عملیات کنترل داخلی دارد.
- این کار در کوتاه و بلندمدت میتواند تأثیرات چشمگیری بر روند صعودی شرکت و جلوگیری از ضررهای احتمالی داشته باشد.
تمایل حسابرسی داخلی و بالابردن استاندارد ریسک حسابرسی:
ریسکپذیری بیشتر بستگی به میزان تمایل حسابرس برای پیروی از استانداردهای جدید مبتنی بر ریسک دارد.
بهعبارتدیگر یا به زبان ساده به هر میزانی که یک حسابرس داخلی تمایل داشته باشند از استانداردهای مدرن و جدید در حوزه ریسک حسابرسی استفاده کند به همان میزان هم میتواند در کنترل و نظارت بر مشترکها و ریسکهای مربوط به آنها موفق عمل کرده و روند باثباتتری را برای شرکت در آینده تضمین کند.
درنهایت میتوان گفت: استانداردهای جدید ریسک در فرآیند حسابرسی بهطور کامل منعکس شدهاست و همین امر موجب میشود تا این روند بیشترین دقت و استاندارد را در این حوزه داشته باشد و مورد استفاده بسیاری از متخصصان این حوزه قرار بگیرد.
ایجاد یک سازمان جدید برای بررسی قوانین مدرن برای حسابرسی داخلی:
در سالهای اخیر گروهی از متخصصان اروپایی نهادهای نظارتی حسابرسان را توسط کمیسیون اروپا برای هماهنگی سیستم نظارتی عمومی ایجاد کردهاند. این نهاد در اتحادیه اروپا ایجاد شده و متشکل از بسیاری از حسابرسان و حقوقدانان متبحر است.
این سازمان سعی دارد تا بالاترین استانداردهای مدرن را در شبکه حسابرسی بینالمللی ایجاد کرده و به کاهش عمومی خطاهای حسابرسی، و ریسکهای حسابرسی و دیگر حوزههای این بخش کمک کند.
این نهاد درحقیقت تمام تلاش خود را به کار بسته تا بتواند سیستمهای مدرن و کارآمدی را جایگزین سیستمهای قبلی و پر ایراد سالهای گذشته کند.
تغییر در شیوههای حسابداری و حسابرسی:
در سالهای اخیر سازمانها و افراد متخصص در حوزه حسابداری و حسابرسی تمام تلاش خود را کردند که با وضع روندهای جدید و مدرن حسابداری و حسابرسی بتوانند از مشکلات احتمالی در سازمانهای خرد و کلان تا حد زیادی بکاهند این تلاش به وسیله بسیاری از متخصصان این حوزه دانشمندان و حقوقدانان بسیاری در کشورهایی مانند فنلاند، کانادا، ایالاتمتحده و انگلیس انجام شدهاست.
ریسک حسابرسی برای مشتریان پرخطر:
هزینهها و کل ساعات حسابرسی بهطورکلی در سال ۲۰۰۲ نسبت بهسال ۱۹۹۲ کمتر بود, بااینحال تلاش حسابرسی توسط شرکای شرکت و مدیران بهطورکلی بیشتر بوده و این رویکرد درنهایت برای مشتریان پرخطر مورد استفاده قرار میگرفتهاست .
بهطورکلی میتوان گفت: هزینه حسابرسی برای مشتریان پرخطر بسیار بالا بوده و ساعتهای زیادی را از حسابرسان داخلی تلف میکند. ناگفته نماند که این هزینههای حسابرسی و بررسی آنها میتواند در سرنوشت شرکت بسیار تاثیر گذار باشد. بههمینعلت است که یکی از فعالیتهای مهم در سالهای اخیر برای حسابرسان داخلی نظارت بر ریسکهای مشتریان مختلف است.
روند مدرن و ایجاد حساسیتهای بیشتر:
همانطور که گفتیم در پانزده سال اخیر روندهای جدیدی در حسابرسی داخلی و کمیتههای حسابرسی شکل گرفته که نگاهی متفاوتتر از روشهای سنتی حسابرسی و حسابداری دارد. با توجه به مدرن شدن روشها و دیدگاههای متفاوتی که در سالهای اخیر ارائهشده باید گفت که حسابرسان جدید شکلی حساستر از بررسی را برای نظارت بر روندهای حسابرسی و ریسک حسابرسی در نظر دارند و این مغایرت زیادی با روشهای سنتی دارد.
در روشهای سنتی بخشهایی مهمتر، نسبتبه ریسک حسابرسی در نظر گرفته میشد و عموم اطلاعات و شفافسازیهای یک سازمان در اولویت قرار داشت، اما در روشهای مدرن این روند تنها به شفاف سازی اسناد مالی محدود نمیشود و بعد از شفافسازی اسناد و مدارک و بررسی صورتهای مالی در تمامی بخشها، باید گفت که بررسی ریسک حسابرسی مشتریان از بالاترین اهمیت ممکن برخوردار است و این درست تناقضی میان روشهای مدرن و روشهای قدیمی در حوزه حسابرسی به شمار میرود.
شروع روشهای مدرن حسابرسی در سال ۱۹۹۰ در فنلاند:
کشور فنلاند یکی از پیشرو های حوزه حسابرسی بوده و در این مبحث از سردمداران و متخصصان زیادی بهرهمند است. شاید بتوان گفت که فنلاند یکی از پیشرو های قدم گذاری در روشهای مدرن حسابرسی داخلی است و البته صادرکننده آنهم محسوب میشود.
این کشور در سال ۱۹۹۰ شروع به توسعه و رویکردهای اجرایی جدیدی در حوزه حسابرسی کرد.
برای مثال : بررسی و درک بیشتر محیط کسبوکار مشتری، برنامهها و خطرات ارتباط با برخی از مشتریها، روشهای رسیدگی به اسناد و شفافسازی آنها و بسیاری از موارد دیگر که بهعنوان حسابرسی ریسک تجاری نامیده میشد از سمت کارگروههای تخصصی حسابرسی در فنلاند مورد بررسی قرار گرفت و روش و رویکردی نوین برای آنها در نظر گرفته شد.
ناگفته نماند که برای رسیدن به نگرشی جدید و استانداردی نوین در این حوزه، افراد زیادی ساعتها و سالها تلاش کردند تا بتوانند به نگاهی مناسب با کمترین میزان ریسک دسترسی پیدا کنند.
خطرات تجاری مشتری برای سازمان:
در این بخش لازم به ذکر است که خطرات تجاری مشتری با خطرات حسابرسی مشارکت و شرطبندی بهطور کامل مرتبط است. برنامههای حسابرسی درمورد بحرانیترین لحظههای کسبوکارهای مختلف هستند و در حقیقت ریسک تجاری را بررسی کرده و آن را بهصورت کامل آنالیز میکنند تا بتوانند از مشکلات پیش رو عبور کنند.
اهداف برنامههای حسابرسی که در حوزه ریسک تجاری انجام میشوند با رویکرد افزایش کارایی و اثربخشی حسابرسی و همینطور بر اساس درک عمیقتر از خطرات تجاری مشتری صورت میگیرد.
تغییر رویکرد یک سازمان از حسابرسی سنتی به حسابرسی مدرن:
بسیاری از مدیران ارشد سازمانها سعی میکنند از ورود روشهای نوین حسابرسی داخلی و بررسیهای ریسک حسابرسی بهصورت مدرن در سازمان خود جلوگیری کنند. این افراد تصور میکنند روندهای جاری ساعات کار حسابرسی را افزایش داده و هزینههای اولیه آنها را گسترده میکند و این در حالی است که با توجه به تحقیقات انجامشده کارهای حسابرسی به شیوههای مدرن زمان کمتر و دقت بالاتری را دارند.
همچنین این روشها میتوانند به شکل اصولیتر روندهای جاری مالی شرکت را شفافسازی کرده و آنها را نسبتبه ریسک مشتریها بررسی کنند. اما تمامی این امکانات در روشهای سنتی وجود نداشته و تنها بخشی از این موارد، آنهم نه بهصورت کامل در روشهای قدیمی صورت میگرفت.
آیا اگر ساعات کار حسابرسی بیشتر شود شرکت متحمل ضرر و زیان میشود:
با اینکه در این بخش توضیح دادیم، روندهای حسابرسی مدرن میتوانند کمک بزرگی در حوزه اقتصادی کشور باشد اما بازهم بسیاری استرس و اضطراب آن را دارند که ساعتهای حسابرسی افزایشیافته و شاید به حسابرسان آنها افزوده شود.
حتی اگر چنین شرایطی هم باشد باید توجه داشته باشید که بررسیهای ریسک مشتریان، بررسی روند مالی، بررسی و شفافسازی اسناد و مدارک و همینطور بررسی روند جاری مالی شرکت از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است.
چند ساعت اضافهکاری یا استخدام یک نیروی بیشتر نسبت ب ضرری که در صورت نبود آنها ممکن است ایجاد شود بسیار ناچیز است.
با تمام این تفاسیر باز هم تاکید میکنیم که روشهای مدرن حسابرسی و ریسک حسابرسی زمان زیادی را از حسابرسان داخلی تلف نمیکند بلکه تنها روند کاری آنها را بهبود بخشیده و در بسیاری از موارد سرعت کاری و راندمان آنها را تا حد ممکن بالا میبرد.
انتخاب تیمی پویا، متخصص و علاقهمند به پیشرفت:
به یاد داشته باشید که اگر شما هم میخواهید یک سازمان و یا کسبوکار خرد و کلانی را اداره کنید, در بخش حسابرسی باید به روشهای مدرن هم توجه ویژه داشته باشید. استخدام افراد خبره و کاربلد از سیستم نظام قدیم حوزه حسابرسی داخلی ممکن است ریسک شما را در فضای کاری تا حد زیادی کاهش دهد, اما نمیتواند پیشرفت و روند صعودی با سرعتی مناسب را برای شما به ارمغان آورد.
پس بهتر است از تیمهای متخصص و مجربی استفاده کنید که تمایل به استفاده از روشهای مدرن حسابرسی ریسک را داشته و همینطور علاقهمند به بهرهمندی از جدیدترین متد های حسابرسی داخلی هستند.
چرا که امروزه در تمامی بخشهایی که به حوزههای حسابرسی داخلی و حسابداری مرتبط هستند از روشهای نوین بهره گرفته و دیگر کمتر از روشهای سنتی استفاده میکنند. استفاده از روشهای سنتی میتواند بسیاری از بخشهای حسابرسی را غیرشفاف نگهداشته و عملکرد روند حسابداری و حسابرسی داخلی را بهطور کامل آنالیز نکند.
استاندارد بودن روندهای رسیدگی به ریسک حسابرسی و یا حسابرسی داخلی از سوی چه سازمانی تأیید میشود:
پاسخ دادند به این سوال در هر کشور کمی متفاوت از دیگری است. در کشورهای اروپایی اتحادیهای به نام (کمیته حسابرسان) وجود دارد که تمامی استانداردها از سوی این سازمان تایید شده و به دیگر سازمانهای خرد ابلاغ میشود. در کشور ما هم تا حدودی از این استانداردهای گفتهشده (استانداردهای کمیته حسابرسی اروپا) تبعیت میشود، اما در کشور ما هم سازمانی بنام کمیته حسابرسی وجود دارد که بر روندهای حسابرسی داخلی اشراف داشته و استانداردهای جدیدی را هرچند وقت یکبار به مجموعههای زیرشاخه خود ابلاغ میکند.
در مورد این سازمان در مقالات گذشته توضیحی دادهایم بهتر است به آن مقالات هم مراجعه کرده و کمی در مورد کمیته حسابرسی ایران هم اطلاعاتی به دست بیاورد.
ریسک تجاری و پاسخگویی حسابرسان به آن :
اینکه چگونه حسابرسان داخلی بررسی حسابرسی را انجام بدهند در کنار داشتن استانداردهایی که برای آنها توسط سازمانهای مربوطه وضعشده بهنظر و رویکرد مدیریت و مدیران ارشد هم بستگی دارد. به زبان سادهتر میتوان گفت که ارائه گزارشها، بررسی صورت های مالی، بررسی ریسک مشتریها و تمامی امور باید بهطورکلی از فیلتر مدیران ارشد عبود کند. از سوی دیگر زمان گزارش گیری و رسیدگی به پروندها از سوی مدیران ارشد تعیین میشود.
پس میتوان با این تفاسیر نتیجه گرفت که نهتنها استانداردهای کار حسابرسی در روند یک حسابرس داخلی و بررسی ریسک حسابرسی اثر گذار است بلکه تصمیمهای مدیریت اصلی, برای بررسی دورههای منظم حسابرسی و حسابداری هم ازجمله عوامل تأثیرگذار بر این روند محسوب میشوند.
آیا استانداردهای حسابرسی و بررسی ریسک حسابرسی با تصمیمات مدیران ارشد تناقض دارد:
در این رابطه باید گفت که هر سازمان و شرکت درهر حال روند کاری خود را داشته و از تمایلات مدیران ارشد پیروی میکند. اما باید در نظر داشت که استانداردهای حسابرسی و بررسی ریسک حسابرسی هم از اهمیت زیادی برخوردار هستند و باید بهطور کامل انجام شوند اما آیا این دو با یکدیگر به تناقض میرسند؟
در پاسخ به این سوال باید گفت در بیشتر اوقات این دو رویکرد، بهعنوان دو خط موازی در نظر گرفته میشوند که در کنار هم حرکت کرده و سازمان را به سوی پیشرفت هدایت میکنند.
اما اگر مدیران ارشد یک سازمان تصمیم بگیرند از روندهای قدیمی حسابرسی استفاده کنند در بخشی از کار ممکن است با استانداردهای اصلی بررسی ریسک حسابرسی به تناقضات برسند.
اما این دسته از افراد باید توجه داشته باشند که بررسیهای انجامشده نشان داده که این روندهای مدرن و اساسی میتوانند ریسک حسابرسی آنها را کاهش داده و حتی از خطرات احتمالی در آینده هم جلوگیری کنند. پس باید دست از رویکردهای کهنه و غیرمدرن برداشته و در برابر استانداردهای نوین حسابرسی کوتاه بیایند.
روشهای نوین حسابرسی, خطای حسابرسی در شرکتهایی که مدیر عامل و صاحب شرکت یکی است را پایین میدانند :
یکی از امتیازات روشهای نوین حسابرسی نوع نگاهی است که به مسائل کلان دارد. یکی از این رویکردها و نگاهها، نگاه مثبت اندیشان ای است که به سازمانهایی میشود که مدیر و مؤسس یا سرمایهگذار اصلی آنها با مدیرعامل یکسان است. این روند باعث میشود تا حسابرسان بتوانند اعتماد بیشتری به گزارشهای مالی کرده و ریسک تحریف در اسناد مالی را حداقل بدانند. چراکه سازمان در دو بخش مدیریت اصلی یعنی بخش کلان (سرمایهگذار) و بخش اجرایی مدیرعامل یکی است و اینموضوع میتواند بسیاری از خطرات کلاهبرداری را از این مجموعه حذف کند.
این در حالی است که در سازمانهایی که به وسیله یک مدیر اداره میشوند و به وسیله یک سرمایهگذاری دیگر پایهگذاری شده متفاوت است. مخصوصاً اگر شرکای زیادی هم در آن مشارکت داشته باشند. هرچه تعداد شرکا در بخش سرمایهگذاری بیشتر باشد اهمیت حسابرسی و بررسی ریسک مشتریها در آن سازمان هم بیشتر شده و احتمال کلاهبرداری یا شفاف نبودن مسائل مالی در آن بالا میرود.
نکته:
درحقیقت نگاه و رویکرد سیستمهای نوین حسابرسی بر آن است که بتوانند با پیشفرضهای درست و البته استاندارد به بررسی حقایق مالی سازمانها بپردازند و در نهایت میزان ریسک را بررسی کرده و بازده سود را مشخص کند.
این رویکردها چند اصل اساسی را مدنظر دارند:
- پیشفرضهای ما براساس شواهد کامل شکل بگیرند.
- بررسی ریسک حسابرسی از اهمیت بالایی برخوردار است.
- سازمانهای حسابرسی و حسابداری باید از افراد علاقهمند به روشهای نوین در کسبوکار خود استفاده کنند.
حال که به هر سه ارکان اصلی این نگاه مدرن پرداختیم میخواهیم هر کدام را به صورت جداگانه برای شما تشریح کنیم.
پیشفرضها:
همانطور که در مقالههای قبلی این سایت هم به آن اشاره کردیم، بسیاری از حسابرسان با پیشفرضهای مثبت یا منفی به سمت کار یا بررسی پروندهها و اسناد مالی میروند، این روند کاملاً اشتباه است چراکه ممکن است پیشفرضها غلط بوده و داشتن این پیشفرضها موجب شود چشم حسابرس بر برخی از عوامل تعیینکننده پوشیده بماند.
حال با این تفاسیر باید گفت که یک حسابرس خبره تنها در زمانی میتواند بهدرستی کار حسابرسی یا ریسک حسابرسی را بررسی کند که بتواند تمامی شواهد را بررسی کرده و بعد از تکمیل شواهد به نظریهپردازی بپردازند.
بررسی ریسک حسابرسی:
امروز متوجه شدهایم که اهمیت بررسی ریسک حسابرسی مشتریان پرخطر تا چه حدی میتواند برای یک سازمان بااهمیت باشد و در روند کاری آن اثرگذار باشد. باید توجه داشت که حسابرسی داخلی از بخشهای مختلفی تشکیلشده و یکی از ارکان مهم آن بررسی ریسک حسابرسی مشتریان خاص و پرخطر است که البته در این مقاله بهطور کامل اینموضوع را توضیح داده ایم.
استفاده از افراد خبره و علاقهمند به رویکردهای مدرن مالی:
همانطور که در بخشی از این مقاله هم توضیح دادیم علاقهمندان به رویکردهای حسابرسی نوین میتوانند کارایی بالاتری داشته باشند و تقریباً از همان میزان ساعت کاری هم در روند کاری خود برخوردار باشند. رویکردهای نوین بیشتر مطلب گرا بوده و استناد آنها بهطور کامل بر پایه اسناد و شواهد است و از هرگونه پیشفرض و داوری زودهنگام پرهیز میکنند.
در این میان باید گفت که روندهای نوین حسابرسی یا بررسی ریسک حسابرسی بسیار علمی بوده و از استانداردهای مشخصی که به وسیله کمیتههای حسابرسی بینالمللی وضع شدهاند پیروی میکنند و این خود مهمترین دلیل برای موفق دانستن این سبک حسابرسی به شمار میرود.
جمع بندی پایانی:
در کشور ما ایران حسابرسی داخلی و حوزه های مربوط به آن علومی نو بوده و از کیفیت بسیار مناسبی برخوردار نیستند. این عدم کیفیت مناسب به دلیل تمایل کشور ما به استفاده از روش های سنتی این حزوه است و تا زمانی که تمایل شرکتها و سازمانها به همین روند ( حسابرسی مالی سنتی) باشد نباید توقع داشته باشیم که در این حوزه موفقیت خاصی کسب کنیم.
